Forumexe - Bilgi Paylaşım Platformu - Powered by vBulletin

Cumlenin ogeleri

CÜMLE VE CÜMLE ÖĞELERİ Cümle: Maksadımızı tam olarak anlatan söz dizilerine CÜMLE diyoruz.. Cümle özellikleri: § Cümleye büyük harfle başlanır. § Cümlelerin sonuna nokta, soru işareti veya ünlem işareti konur. § Bu işaretlerden sonra gelen cümlelerin baş harfleri büyük yazılır. 1. YÜKLEMİNE GÖRE CÜMLELER:


Yeni Konu aç
  1. Üyelik tarihi
    05.09.2010
    Mesajları
    709
    Konuları
    464
    Rep Puanı
    10
    Aldığı Beğeni
    0
    Nerden
    Gaziantep
    Takımı
    Fenerbahçe
    İsim

    --------------------------------------------------------------------

    --------------------------------------------------------------------
    CÜMLE VE CÜMLE ÖĞELERİ

    Cümle: Maksadımızı tam olarak anlatan söz dizilerine CÜMLE diyoruz..

    Cümle özellikleri:
    § Cümleye büyük harfle başlanır.
    § Cümlelerin sonuna nokta, soru işareti veya ünlem işareti konur.
    § Bu işaretlerden sonra gelen cümlelerin baş harfleri büyük yazılır.
    1. YÜKLEMİNE GÖRE CÜMLELER:

    a)İsim (ad) Cümlesi:

    Yüklemi isim olan cümlelere denir.

    *Ne güzel komşumuzdun sen Fahriye abla >komşu –i—di—n
    * Bence dinin gibi küfrün de mukaddesti Senin
    * Burada vefa yok
    * Bu yaptıklarım Senin içindir

    Not: Bazı isim cümlelerinde ekfiil düşebilir.

    *Bizimkiler çok iyi (dir)
    *Bu yıl ayakkabılar pahalı (imiş)

    Not: Yüklemi hem
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    hem de
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    olarak kullanılabilen (ortak köklü ve
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    )kelimelerin isim mi fiil mi olduğunu anlamak için cümledeki kullanımına bakmak gerekir.


    *Sende
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    varmış (var imiş) (isim cümlesi)

    *En sonunda varmışsın bir Erzincanlıya (fiil cümlesi)

    b)Fiil (Eylem)Cümlesi :


    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    i çekimli bir fiilden kurulu cümlelere fiil cümlesi denir.

    Fiil cümlelerinde yüklem haber ya da dilek kiplerinden biriyle çekimlenir.
    İsim cümleleri de ekeylem olabilir.

    *Sana çirkin dediler, düşmanı oldum güzelin (Görülen geçmiş zamanla çekimlenmiş )
    *Kahpelendin de garez bağladım ahlaka bile (Görülen geçmiş zamanla çekimlenmiş)
    *Suya versin bağban gülizarı zahmet çekmesün (Emir kipi)
    *Artık buradan gitmeliyim (Gereklilik kipiyle çekimlenmiş)

    Not :
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    in yüklem olduğu cümleler isim cümlesidir.


    *Amacım buradan gitmekti. (isim cümlesi )
    *Eski bir tanıdığıydı. (isim cümlesi)

    2.ANLAMLARINA GÖRE CÜMLELER:

    a)Olumlu Cümle :

    Yüklemin bildirdiği
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    in yapıldığını, gerçekleştiğini ya da gerçekleşebileceğini belirten cümleler olumludur.Dilimizdeki isim ve
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    in hepsi olumludur.Bunlar bazı
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    le ya da sözcüklerle olumsuz biçime sokulur.


    *O günler çok güzeldi (olumlu isim c)
    *Hep seni bekledim (olumlu fiil cümlesi)
    *Kalbimi çalan buydu (olumlu isim cümlesi)

    b)Olumsuz Cümle:

    Yüklemin bildirdiği işin gerçekleşmediğini anlatan cümleler olumsuzdur.
    Olumlu isim cümlesi yok, değil, ya da sız ekiyle olumsuz yapılır.

    *Kapını çalan bendim (olumlu isim cümlesi)
    *Kapını çalan ben değildim (olumsuz isim cümlesi)
    *Dışarıda birkaç kişi vardı (olumlu isim cümlesi)
    *Dışarıda hiç kimse yoktu (olumsuz isim cümlesi)
    *O, çok güçlüydü (olumlu isim cümlesi)
    *O, çok güçsüzdü (olumsuz isim cümlesi)
    *Eve gelmiş (olumlu fiil cümlesi)
    *Eve gelmemiş (olumsuz fiil cümlesi)

    Not: Bir cümlenin yükleminde olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük yoksa cümle biçimce olumludur.Bir cümlenin yükleminde olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük varsa cümle biçimce olumsuzdur.

    * Yarın size geliyoruz (Biçiminde ve anlamca olumlu)
    *Yarın size gelmiyoruz (Biçiminde ve anlamca olumsuz)

    Not2:Biçimde olumluher cümle, anlamca olumlu olmayabilir.

    * Haydi bu işi yapabilirsen yap (yapamazsın ) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümle)
    *Gel de bu işin içinden çık (Çıkamazsın) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz)
    * Ne arayanım var ne de soranım (yok) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz)

    Not3:Bir cümlede olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük tekse, o cümle biçimce de anlamca da olumsuzdur. Bir cümlede olumsuzluk bildiren
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ya da sözcük iki tane ise o cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur.


    *Hala yanıma gelmiş değil (gelmemiş) (Biçimce ve anlamca olumsuz cümle)
    *Böyle yapmayın (Biçimce ve anlamca olumsuz cümle)
    *Seni sevmiyor değilim (seviyorum) (Biçimce olumsuz, anlamla olumlu)

    C)Soru Cümlesi :

    Bir duygu veya düşünceyi soru yoluyla açıklayan cümlelere soru cümlesi denir.
    Dilimizde soru anlamı
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yla,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yle,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yla veya
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yla sağlanabilir.


    *Dün beni arayan sen miydin? (soru anlamı soru edatıyla sağlanmış.)
    *Bize ne zaman geleceksin?(soru anlamı soru zarfıyla sağlanmış)
    *Bana ne aldın?(soru anlamı soru zamiriyle sağlanmış)
    *Hangi okulda çalışıyorsun? (soru anlamı soru sıfatıyla sağlanmış)

    Soru cümleleri gerçek ve sözde soru cümlesi olmak üzere iki gurupta incelenebilir.
    Gerçek soru cümleleri mutlaka cevap gerektirirken sözde soru cümleleri gerektirmez.

    *Okula neden gelmedin? (Gerçek soru cümlesi )
    *Dersi anlıyor musunuz?(Gerçek soru cümlesi)
    *Beni soran kim? (Gerçek soru cümlesi)
    *Hiç üzülmez olur muyum? (sözde soru cümlesi)
    *Onu ben mi dövmüşüm? (sözde soru cümlesi)
    *Şu kitabı bana verir misin? (sözde soru cümlesi)

    Ünlem cümlesi :

    Özlem, sevinç, heyecan, korku, üzüntü, onaylama… gibi değişik duygular anlatan cümlelere denir.

    *Eyvah, ne yer ne yar kaldı!
    *Neydi o güzellik öyle!
    *Süper bir iş buldum!

    e)Emir (Buyruk) Cümlesi:


    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    i emir kipiyle çekimlenmiş cümlelere emir cümlesi denir

    Emir kipinin 1.tekil ve 2. çoğul çekimleri yoktur.
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    nin çekimi şöyledir.

    (Ben) --- (biz) ---
    (sen) yap (siz) yapın, yapınız
    (o) yapsın (onlar) yapsınlar

    * Oraya gitme
    *Derse zamanında giriniz
    *Buraya gelsinler
    *Şuraya otur
    Not1: – acak, - ecek ekiyle çekimlenmiş bazı fiiller emir anlamı taşıyabilir.

    *Bu kitabı okuyacaksın (oku)
    *Hemen yanıma geleceksin.(gel)

    Not2: Yüklemi emir kipiyle çekimlenmiş cümlelerden bazıları emir anlamını yitirerek rica, hatırlatma, dilek …anlamları taşıyabilir.

    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    olsun *Allah kazadan korusun *Kusurumuzu hoşgörün *Sen ona bakma


    f)Gereklilik Cümlesi :

    Yüklemi
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yle (-malı-meli )çekimlenmiş cümlelere gereklilik cümlesi denir.
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    in yapılması gerektiğini anlatır.


    *Bu
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ı kazanmalısınız.

    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ı hızlı çözmelisiniz


    Not :Bazı cümlelerde yüklem gereklilik kipiyle çekimlenmediği halde, gereklilik anlamı bulunabilir.

    *Bol bol
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    çözmeniz gerek (çözmelisiniz)

    *Bir çare bulmam lazım (bulmalıyım)
    *Onu görmem icap ediyor (görmeliyim)

    g)İstek Cümlesi :

    Yüklemi
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yle (-e-a-ayım-alım) çekimlenmiş cümlelere denir.


    *Biraz meyve alayım
    *Kapıyı açık bırakmayasın
    *Haydi biraz gezelim

    h)Dilek Cümlesi :

    Yüklemi
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yle (-se-sa-)çekimlenmiş cümlelere denir.


    *Oraları da görsem
    *Şu okul bir bitse

    Şart Cümlesi:

    Yan cümlesi dilek – şart kipiyle çekimlenmiş cümlelerdir.

    *Kitabı alırsam okurum
    *Evden çıkabilirsem size de uğrarım.
    * Okursan iyi bir yere gelirsin

    3.
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    İN İN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER


    Kurallı Cümle :

    Yüklemi Sonda bulunan cümlelere kurallı (düz) cümle denir.
    *Yarın size geleceğim
    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    in hasını ayak seslerinde tanırım

    *Ne zaman bir köy
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    sü duysam şairliğimden utanırım


    b)Kuralsız (Devrik ) Cümle :

    Yüklemi sonda bulunmayan cümlelere denir.Bu tür cümleler anlatım bakımından bozuk değildir.

    *Ne diyeceksin bu konuyla ilgili
    *Görüyorum seni

    C)Eksiltili Cümle :

    Yüklemi söylenmemiş cümlelere denir.

    *Toprağı taşlı yerden (olacaksın)kızı kardeşli yerden (olacaksın)
    *Kısa bir sessizlik (oluyor) sonra müzik başlıyor.
    *İnsanı mest eden güzelliği …(var)

    d)Parantez Cümlesi :

    İçerisinde arasöz veya aracümle bulunan cümlelere denir. Arasözler cümlenin anlamını güçlendirmek veya bir açıklama yapmak amacıyla cümlenin akışı kesilerek araya alınan sözlerdir.
    Arasözler iki
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    iki
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ya da
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ler arasında gösterilir.


    *Bu
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    evin hizmetçisi çok iyi kalpli bir insandı (arasöz)

    *İyi çalışan
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    emin ol sınavı kazanır. (aracümle)

    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    siz de biliyorsunuz neo-klasik bir şairdir (aracümle)


    YAPILARINA GÖRE CÜMLELER

    Cümleler yapılarına göre 3 gurupta ayrılır.
    A)
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]

    B)
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]

    C)
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]


    A)BASİT CÜMLE:

    Tek yüklemi bulunan tek yargı bildiren cümlelerdir.

    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]

    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ı
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ’ e aittir.

    *Seninle bir daha görüşmeyeceğim.
    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    nın en büyük romancısıdır.

    *İkinci Yeni sanatçıları
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    i soyutlaştırmışlardır.


    B)BİRLEŞİK CÜMLE:

    Birleşik cümleleri dört gurupta incelenir.

    1)GİRİŞİK BİRLEŞİK CÜMLE:

    İçinde
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    (
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ,
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    )bulunan cümlelere denir.Fiilimsinin yer aldığı bölüme yan cümle asıl yüklemin bulunduğu bölüme de temel cümle denir. Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar yan cümle var demektir.


    *Beni soranı, gördün mü? (Yan cümlecik Temel cümlenin b.li nesnesidir.)
    *çalışan kazanır. (Yan cümlecik temel cümlenin öznesidir.)
    *Seni görünce mutlu oluyorum. (Y.C.T.C nin Z.T dir.
    *Seni seven insanları sen de sev.(Y.C.T.C nin B.li
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    sidir.)

    *Beni dinleyin herkese teşekkür etmek istiyorum

    ÖRNEK Aşağıdakilerden hangisinde dizeler basit cümle oluşturmaktadır.

    A)Mustafa Kemal barış olmuş. Gürül gürül akan ırmaklarda
    B)Mustafa Kemal özgürlük olmuş Özgürlük diye çarpan yüreklerde
    C)Mustafa Kemal bereket olmuş Uzanıp giden bu topraklarda
    D)Mustafa Kemal
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    olmuş İnanmış

    E)
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ülkü olmuş


    2)İç içe Birleşik Cümle (Kaynaşık Cümle):

    Bir cümle başka bir cümlenin içinde yer alır ve onun bir öğesi olursa buna iç içe birleşik cümle denir.İç cümle temel cümlenin öznesi, nesnesi ya da başka bir öğesi olabilir.

    *Ben gidiyorum. dedi. (iç cümle temel cümlenin nesnesi
    iç cümle TC
    *Ben büyüdüm, diyorsun. (iç cümle temel cümlenin
    i.c TC
    nesnesi durumundadır)
    *Adam: beni burada bekleyin. dedi.( iç cümle temel cümlenin nesnesi durumundadır)

    3)Şartı Birleşik Cümle:

    Yan cümleciği – se,mi ile kurulan ve temel cümlenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini koşula (şarta) bağlayan cümledir.

    *Görürsem söylerim.
    *Çalışmadın mı başarılı olamasın.
    *Sen gelirsen ben de gelirim.

    4) Ki’li BİRLEŞİK CÜMLE:


    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    yla birbirine bağlanan cümlelere denir.


    * Benimle konuş ki seni anlayayım.
    * Dürüst ol ki insanlar sana güvensin.
    * Düzenli çalış ki kazanasın.
    * Şiir o kadar güzel okudu ki şaşırdım kaldım.

    SIRALI CÜMLE:

    İçinde birden çok tamamlanmış yargı bulunan cümlelere denir.Sıralı Cümleler 2 gurupta incelenir.

    1)Bağımlı Sıralı Cümle


    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    ilen en az biri ortak olan sıralı cümlelerdir.


    * Yaşlı kadın buraya kadar geldi sizi sordu (özne ortak)
    *Beni aramış ama bulamamış (özne ve nesne ortak)
    *Türkiye de bu kitabı bastırmış satmıştı. (özne DT, N ortak)
    *Onu bana beni ona şikayet eder. (yüklem ortak)
    *Yazın Antalya ya gider orada gezerdik (özne ve zarf tümleci ortak )

    2)Bağımsız Sıralı Cümle :


    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    inden hiçbiri ortak olmayan cümlelerdir.


    *Evden sessizce çıktık sokakta lambalar yanmıyordu
    *Yağmur durmuştu yollar çamurdan görünmüyordu
    * O geziyordu ben çalışıyordum
    *
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    başka şeydir felsefe başka şeydir.


    Not: Bazı kaynaklar ama fakat çünkü gibi
    [Linkleri Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]
    la birbirine bağlayan cümleleri bağlı cümle olarak kabul eder.


    *Bu işe başlıyorum;ama bugün bitiremem.
    *Sabahı severiz; çünkü gündüzün başlangıcıdır.



    …Cümlenin Öğeleri…

    Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.

    Bir cümlenin oluşması için en önemli şart, kip ve şahıs bildiren bir unsurun bulunmasıdır. Yani eğer cümle içinde herhangi bir söz, haber veya dilek kiplerinden herhangi biriyle çekimli halde bulunuyorsa o, bir yargı bildiriyor demektir. Yargı bildirmek ise cümle olmanın en önemli koşuludur. Şahıs bildirmek, cümle olmak için her zaman gerekli değildir.

    Cümlede bulunabilecek öğeler, yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunların özelliklerinin neler olduğunu şimdi ayrı ayrı görelim.


    (Yüklem)
    Cümlede kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurdur. Tek başına cümle özelliği gösterir. Diğer öğeler yüklemin tamamlayıcı öğeleridir.

    Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir öğeye soru soramayız. Onu çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız.

    Örneğin;

    “Biliyorum” sözü “bilmek” eyleminin şimdiki zamanla çekimlendiğini gösteriyor. Öyleyse yargı bildiriyor demektir. Dolayısıyla bir cümledir.

    “Biraz önce gelen çocuk, kapıcının kızıydı.”

    cümlesindeki altı çizili söz isim tamlaması olduğundan;

    “O, eskiden, yaramaz bir çocuktu.”

    cümlesindeki altı çizili söz sıfat tamlaması olduğundan birbirinden ayrılmaz ve birlikte yüklem olur.





    (Özne)
    Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da oluş içinde bulunan öğedir. Cümlenin temel öğesidir. Ancak her cümlede bulunmak zorunda değildir.

    Cümlede özneyi bulmak için yükleme “kim” ve “ne” sorularını sorarız. Ancak özellikle “ne” sorusu, nesneyi bulmak için de sorulduğundan, biz özne sorusunu yükleme değişik biçimde sorarız.

    Örneğin;

    “Öğretmen soruyu bana sordu.”

    cümlesinde “sordu” yüklemdir. Özneyi bulmak için yükleme “Soran kim?” diye soruyoruz. Cevap olarak “Öğretmen” geliyor. Öyleyse cümlenin öznesi bu sözcüktür.

    Cümlede özne yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, açık olarak verilebileceği gibi, yüklemin çekiminden de çıkarılabilir. Cümlede olmayan, yüklemdeki şahıs eklerinden anlaşılan bu tür öznelere “gizli özne” adı verilir.

    “Sana bu kitabı iki günlüğüne verebilirim.”

    cümlesinin yüklemi “verebilirim” sözüdür. Özneyi bulmak için “Veren kim?” diye soruyoruz, “Ben” cevabı geliyor; ancak bu söz cümlede yok, biz bunu yüklemin bildirdiği şahıstan çıkarıyoruz. Öyleyse bu cümlenin öznesi gizli öznedir. Bu özne cümlede var olan öğelerden biri sayılmaz. Yani “Geldim.” cümlesinde öznenin “ben” olduğu görülse bile bu cümle sadece yüklemden oluşmuş sayılır.

    Her cümlede özne bulunmaz. Yani eylemi yapan bazen belli değildir.

    “Kasabaya bu yoldan gidilmez.”

    cümlesinde “Gidilmeyen ne, gidilmeyen kim?” gibi sorulara cevap alınmaz. Öyleyse cümlenin öznesi yoktur
    (Nesne)
    Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen öğedir. Yükleme sorulan “kimi, neyi, ne” sorularına cevap verir.
    Nesneler hal ekini alıp almamalarına göre iki grupta incelenir.
    1. Belirtili Nesne
    Nesne görevinde bulunan söz, “-i” hal ekini almışsa, nesneye belirtili nesne denir.
    “Çiçekleri annesine verdi.” cümlesinde “Çiçekleri” nesnesi “-i” hal eki aldığından belirtili nesnedir.
    2. Belirtisiz Nesne
    Nesne görevinde bulunan söz “-i” hal ekini almamışsa nesne, belirtisiz nesnedir.
    “Annesi için çiçek topladı.”cümlesinde “çiçek” nesnesi bu eki almamış ve belirtisiz nesne olmuştur.
    (Zarf Tümleci)
    Yüklemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, koşulunu vb. bildiren öğelerdir. Bunların her biri değişik bir soruyla bulunur.

    Hava kararmadan köye inmeliyiz.”

    cümlesindeki altı çizili zarf “ne zaman”;

    Dosta düşmana muhtaç olmadan yaşamalıyız.”

    cümlesinde altı çizili zarf “nasıl”;

    “Aldığı notlar şaşılacak kadar yüksekti.”

    cümlesindeki altı çizili zarf “ne kadar”;

    “Tek bir söz bile söylemeden içeri girdi.”

    cümlesindeki altı çizili zarf “nereye”;

    Zamanımız kalırsa bir örnek daha çözeriz.”

    cümlesindeki altı çizili zarf “hangi takdirde” sorularına cevap vermişlerdir. Yükleme sorulan bu sorulara cevap veren öğeler daima zarftır. Ancak burada “nereye” sorusuna dikkat etmeliyiz. Dolaylı tümleç konusunda da söylemiştik, bu soru dolaylı tümleci de buldurur. Ancak cevabın da aynı eki alması gerekir. Örnekteki “içeri” sözü ise bu eki almamıştır. Bu özelliği, yani hal eki almadan yön bildirme özelliğini yer-yön zarfları gösterir.

    Cümleyi öğelerine ayırırken dikkat edilmesi gereken bir husus, azlık - çokluk zarflarının kullanımıdır.

    “O, çok çalışkan bir öğrencidir.”

    cümlesinde yüklem, altı çizili sözün tamamıdır. Çünkü “öğrenci” isimdir, “çalışkan” öğrencinin sıfatıdır. “çok” da çalışkan sıfatının zarfıdır. Dolayısıyla, “çok çalışkan bir öğrenci” sıfat tamlaması olduğundan bunlar birbirinden ayrılmaz. Oysa biz aynı cümleyi;

    “O, çok çalışkandır.”

    şeklinde kullansak, “çalışkandır” yüklem “çok” zarf tümleci olacaktır. Kısaca adlaşmış sıfatlar yüklem olduğunda, onun derecesini bildiren zarflar zarf tümleci olur. Çıkmış soruların birinde,

    “Kafesteki kuşların tüyleri, şaşılacak kadar parlaktı.”

    cümlesi verilmiş ve “şaşılacak kadar” öğesine zarf tümleci denmiştir.


    (Edat Tümleci)
    Çıkmış sorularda, seçeneklerde bile olsa, edat tümleci adının geçtiği görülmemiştir. Ancak bazı soruların çözümünde yardımcı olduğu söylenebilir. Eğer seçeneklerde “edat tümleci” adı geçmiyorsa, siz “edat tümleci” olarak gördüğünüz söz öbeklerine zarf tümleci de diyebilirsiniz.

    Yüklemin ne ile, kimin ile, hangi amaçla, yapıldığını gösteren söz öbeklerine edat tümleci denir.

    “O, bütün yazılarını, dolma kalemle yazar.”

    “Bu araştırmayı arkadaşlarıyla yapmış.”

    “Bu yemekleri sizin için hazırladım.”

    cümlelerindeki altı çizili söz öbekleri edat tümleci sayılır.

    Cümle içinde her söz, cümlenin bir öğesi durumunda değildir. Yükleme sorulan sorulara cevap vermeyen söz veya söz öbekleri cümle dışı unsur sayılır. Örneğin aşağıdaki cümleyi öğelerine ayıralım.

    “Ahmet, sana defalarca geç kalmamanı söylemedim mi?”

    Dolaylı T. Zarf Nesne Yüklem
    [/LEFT]

    Görüldüğü gibi “Ahmet” sözü cümlede yükleme sorulan herhangi bir soruya cevap vermiyor yani cümle dışı unsurdur.

    --------------------------------------------------------------------
    Bir önceki konumuz olan «Anlatim teknikleri anlatim bicimleri» konumuzunda ilginizi çekeceğini düşünerek incelemenizi tavsiye ederiz.
    Alıntı 09-12-10
  2. Üyelik tarihi
    21.12.2012
    Mesajları
    7.531
    Konuları
    2052
    Rep Puanı
    33
    Aldığı Beğeni
    0
    Nerden
    BURSA
    Takımı
    BURSASPOR
    Meslek
    Soğutma Teknolojisi
    İsim
    Teşekkürler.
    Alıntı 22-02-13

Bu Konudaki Etiketler

vBulletin® Jelsoft Enterprises Ltd © 2014 /